Εγκύκλιος ΟΑΕΕ: 98/26.11.2010

Με γνωμοδοτήσεις της Διεύθυνσης Νομικών Υπηρεσιών του ΟΑΕΕ, καθώς και του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους (ΝΣΚ), παρέχονται διευκρινίσεις για τον προσδιορισμό ή μη ως μελών οικογενείας, στο πλαίσιο της κοινωνικής ασφάλισης, των παρακάτω προσώπων:
Α. Υιοθετημένα τέκνα.
Β. Ομόφυλοι σύζυγοι.
Γ. Σύντροφοι με σύμφωνο συμβίωσης.
Κατ’ επέκταση, παρέχονται διευκρινίσεις για το κατά πόσο τα πρόσωπα αυτά αντλούν δικαίωμα συνταξιοδοτικών παροχών, σε περίπτωση θανάτου ασφαλισμένου ή συνταξιούχου του Οργανισμού, εφόσον βέβαια πληρούνται και οι λοιπές προϋποθέσεις του άρθρου 23 του Π.Δ.258/2005, περί σύνταξης επιζώντων.
Με την παρούσα εγκύκλιο γνωστοποιούμε το περιεχόμενο των παραπάνω γνωμοδοτήσεων για την εφαρμογή τους σε κάθε ομοειδή περίπτωση.

Υιοθεσία τέκνου
Με τις διατάξεις του άρθρου 23 του Π.Δ.258/2005 το υιοθετημένο τέκνο δικαιούται σύνταξη λόγω θανάτου του ασφαλισμένου ή συνταξιούχου θετού γονέα με τους ίδιους όρους που διέπουν και τη συνταξιοδότηση των φυσικών τέκνων, εφόσον η υιοθεσία έλαβε χώρα ένα (1) τουλάχιστον έτος πριν από τον θάνατο ή τη χορήγηση της σύνταξης στον θετό γονέα.
Επειδή από τη συγκεκριμένη διάταξη δεν προκύπτει ρητά εάν για το υιοθετημένο τέκνο απορρέει συνταξιοδοτική παροχή από τον θάνατο του φυσικού γονέα, καθώς και αν σύνταξη, η οποία χορηγείται ήδη σε ορφανό τέκνο, διακόπτεται εφόσον αυτό υιοθετηθεί στη συνέχεια από θετό γονέα, με ερώτημά μας στη Διεύθυνση Νομικής Υπηρεσίας του Οργανισμού ζητήσαμε διευκρινίσεις.
Η Νομική Υπηρεσία με την από 11.10.2010 γνωμοδότησή της μας γνωρίζει ότι:
«σύμφωνα με το άρθρο 1561 του Α.Κ., με την υιοθεσία διακόπτεται κάθε δεσμός του ανήλικου με τη φυσική του οικογένεια, με εξαίρεση τις ρυθμίσεις περί κωλυμάτων γάμου των άρθρων 1356 και 1357, και ο ανήλικος εντάσσεται πλήρως στην οικογένεια του θετού γονέα του», ενώ,
«σύμφωνα με το άρθρο 1584 του Α.Κ., που αφορά την υιοθεσία ενήλικου, από την τέλεση της υιοθεσίας το θετό τέκνο και οι κατιόντες του που γεννήθηκαν μετά από την υιοθεσία, έχουν θέση κοινού τέκνου και κοινών κατιόντων και των δύο συζύγων. Ο δεσμός του θετού τέκνου με τον άλλο φυσικό γονέα και τους συγγενείς του διατηρείται».
Και καταλήγει η γνωμοδότηση: «Κατόπιν των ανωτέρω, φρονώ ότι, στην περίπτωση τέκνου που συνταξιοδοτείται ήδη από τον ΟΑΕΕ λόγω θανάτου του γονέα του και εφόσον βέβαια εξακολουθούν να συντρέχουν οι προϋποθέσεις συνταξιοδότησής του, τότε, αν πρόκειται για υιοθεσία ενήλικου, διατηρείται το συνταξιοδοτικό του δικαίωμα, ενώ αν πρόκειται για υιοθεσία ανήλικου, δεν διατηρείται το δικαίωμα αυτό».
Από τα παραπάνω συνάγεται ότι:
Τέκνο το οποίο υιοθετήθηκε πριν από τη συμπλήρωση του 18ου έτους, δεν ανήκει στα μέλη της οικογενείας τα δυνάμενα να συνταξιοδοτηθούν μετά από τον θάνατο του φυσικού γονέα, ακόμη και αν ο θάνατος επέλθει μετά από τη συμπλήρωση του ορίου ηλικίας.
Τέκνο που υιοθετήθηκε μετά από τη συμπλήρωση του 18ου έτους, θα λάβει σύνταξη από τον Οργανισμό (λόγω σπουδών ή αναπηρίας) ύστερα από τον θάνατο του φυσικού γονέα.
Σύνταξη η οποία έχει ήδη χορηγηθεί σε ανήλικο τέκνο λόγω θανάτου του γονέα του, διακόπτεται οριστικά, σε περίπτωση που το τέκνο υιοθετηθεί πριν από την ενηλικίωσή του, ενώ δεν διακόπτεται αν η υιοθεσία συμβεί μετά από την ενηλικίωση.

Γάμος ομόφυλων ατόμων
Με τις διατάξεις του άρθρου 23, παρ. 1 του Π.Δ.258/2005 καθορίζεται ότι μετά από τον θάνατο ασφαλισμένου ή συνταξιούχου του Οργανισμού σύνταξη δικαιούται «ο επιζών των συζύγων».
Με αφορμή αίτημα που υποβλήθηκε σε Περιφερειακή Διεύθυνση του Οργανισμού για απονομή σύνταξης λόγω θανάτου ασφαλισμένου, ο οποίος είχε έλθει σε γάμο με άτομο του ίδιου φύλου, η Νομική Υπηρεσία του ΟΑΕΕ, με τη γνωμοδότηση 6566/107986/10.11.2010, μας γνωρίζει για το θέμα τα εξής:
«Από τις ισχύουσες διατάξεις του Αστικού Κώδικα περί οικογενειακού δικαίου δεν προβλέπεται γάμος μεταξύ ομοφύλων και, σε περίπτωση τέλεσής του, θεωρείται ανυπόστατος.
Επομένως, η επίκληση τέτοιου γάμου δεν παράγει οποιαδήποτε έννομη συνέπεια και δεν δημιουργεί δικαιώματα των ενδιαφερόμενων από οποιαδήποτε αιτία, όλα δε τα παραπάνω αφορούν Έλληνες ιθαγενείς.
Για τους αλλοδαπούς, η οποιαδήποτε απόφαση αναγνώρισης τέτοιου γάμου παράγει έννομες συνέπειες, μόνο εφόσον αναγνωρισθεί και από τα ελληνικά δικαστήρια σύμφωνα με τις διατάξεις του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας
Από τα παραπάνω συνάγεται ότι κατά την εξέταση ομοειδούς περίπτωσης, εφόσον και τα δύο ομόφυλα πρόσωπα τα οποία έχουν έρθει σε γάμο ή το ένα από τα δύο έχει την ελληνική ιθαγένεια, το συνταξιοδοτικό αίτημα απορρίπτεται, καθώς ο γάμος θεωρείται ανυπόστατος.
Εάν πρόκειται όμως για πρόσωπα μη έχοντα την ελληνική ιθαγένεια, θα πρέπει να ζητείται απόφαση των ελληνικών δικαστηρίων περί αναγνώρισης του γάμου, προκειμένου να προβούμε σε απονομή σύνταξης, εφόσον πληρούνται και οι λοιπές προϋποθέσεις του άρθρου 23 του Π.Δ.258/2005 (διάρκεια γάμου κ.λπ.).

Σύμφωνο συμβίωσης
Με τις διατάξεις του Ν.3719/2008, άρθρα 1-13, καθιερώνεται, για πρώτη φορά στην ελληνική πραγματικότητα, το «σύμφωνο συμβίωσης» ως η συμφωνία δύο ενήλικων ετερόφυλων προσώπων, με την οποία οργανώνουν τη συμβίωσή τους και η οποία καταρτίζεται αυτοπροσώπως με συμβολαιογραφικό έγγραφο.
Ως προς την εφαρμογή των συνταξιοδοτικών διατάξεων, στο πλαίσιο της κοινωνικής ασφάλισης, η Διεύθυνση Κύριας Ασφάλισης Αυτοαπασχολούμενων του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, με το έγγραφό της Φ.10035/26913/1421/15.10.2010 μας κοινοποιεί τη γνωμοδότηση 258/2010 του ΣΤ’ Τμήματος του ΝΣΚ, η οποία έγινε αποδεκτή από τον αρμόδιο υφυπουργό, σύμφωνα με την οποία «εφόσον στους βάσει συμφώνου συμβιούντες συντρόφους δεν είναι δυνατή η αναλογική εφαρμογή των περί γάμου διατάξεων, έπεται ότι δεν είναι δυνατή και η επέκταση σε αυτούς της ασφαλιστικής νομοθεσίας, καθόσον με τον τρόπο αυτόν προσβάλλεται η ελεύθερη βούλησή τους να μην υπαχθούν στο νομικό καθεστώς του γάμου».
Περαιτέρω, στην ίδια γνωμοδότηση ορίζεται ότι «τα πρόσωπα που συνάπτουν σύμφωνο ελεύθερης συμβίωσης, δεν εμπίπτουν στα μέλη τής κατ’ άρθρο 33 του Α.Ν.1846/1951 οικογένειας».
Επομένως, σε περίπτωση θανάτου ασφαλισμένου ή συνταξιούχου του Οργανισμού, ο οποίος είχε συνάψει «σύμφωνο συμβίωσης» βάσει του Ν.3719/2008, κανένα συνταξιοδοτικό δικαίωμα δεν απορρέει για τον επιζώντα σύντροφο.
Αναλογικά, συμπεραίνουμε ότι χήρος ή χήρα που λαμβάνει από τον ΟΑΕΕ σύνταξη λόγω θανάτου, διατηρεί το συνταξιοδοτικό δικαίωμα, στην περίπτωση που συνάψει σύμφωνο συμβίωσης, δεδομένου ότι η συνταξιοδότηση διακόπτεται σε περίπτωση τέλεσης γάμου και το σύμφωνο δεν εξομοιώνεται με γάμο, ως προς την κοινωνική ασφάλιση, σύμφωνα με τα παραπάνω.